1 Eylül 2009 Salı

Bilgisayarı yavaşlatan tüm faktörler...

Bilgisayarı yavaşlatan tüm faktörler...

Yavaşlıyor ama neden? Herkes bir şeyler söyler işte hepsi bu yazıda...
27 Ağustos 2009 - Teknoloji
Bilgisayarlar bir zaman sonra ilk aldığımız gibi veya formatladıktan sonraki o temiz hallerinden uzaklaşırlar. İnsan yapımı herhalde bozulcak, eğriyecek, bükülecek ama onlarında kendilerine göre nedenleri var ama... Yargısız infaz olayını ortadan kaldırmak için tüm faktörler inceleyeceğim.



> Giriş
Bilgisayarı yeni aldığımızda veya formatladığımızda Windows hızlı açılır, programlar anında ekrana gelir, işlemlersüratlidir. Ancak aradan zaman geçtikçe sistemin yavaşladığını ve hattabazen takıldığını fark ederiz.
Herhangi bir donanımsal hata olmasa dahi zaman içerisinde çok fazlakullanımdan dolayı (yazma okuma işlemleri çok yapıldığından) biryavaşlama görülebilir. Yani bilgisayarınızın yavaşlamasının temelsebebi onu çok fazla kullanmış olmanız bile olabilir.
Önemli olan şey ise doğru teşhisi koyabilmek ve yavaşlamaya sebepolabilecek konular hakkında fikir sahibi olmaktır. Bu sorunlaryumağı arasından en çok karşılaşılan durumları toparlayıp bir arayagetirdim ve daha fazla masraf yapmanızın önüne geçebilecek veya birşekilde faydalanacağınızı umduğum bir liste oluşturdum.

> 1. Zararlı Yazılımlar (Yıldık ama ne yapalım?)
Her zaman için en önemli güvenlik sorunu olarak göze çarpar ve zararlı yazılımlar aynı zamanda bilgisayarın performansını da önemliderecede azaltırlar. Zararlılardan kurtulmanın birincil yolu; kaliteli bir antivirüs kullanmaktır. Ayrıca; diğer zararlılar için de programlar işinizi rahatlıkla görecektir.

> 2. Windows'un açılışında olabilecek program birikmeleri (Sisteminiz için iyi olanı yapın)

Bir çok program kullanım oranını arttırmak amacıyla Başlat'a dosya ekler ve her bilgisayar açılışında programı çalıştırarak sisteminize ek yük bindirebilir. Antivirüs programı dışında aslında Başlat'ta dosya bulundurmamak sisteminiz için önerilir. Başlat > Çalıştır > msconfig konfigürasyon penceresinde düzenlemeler yapabilirsiniz.

> 3. İşlemcinin çok ısınması (Soğutun Beni!)
Son nesil işlemciler yüksek performans sundukları kadar işlemkapasiteleri nedeniyle de fazla ısınma yapabiliyorlar. Bu nedenleyanlarında mutlaka bir soğutucu sistemle birlikte anakarta takılmalarıgerekiyor. Hatta oyun sistemleri gibi ileri düzey bilgisayarlarda su ilesoğutma veya kasa üzerindeki ek donanımlar gibi pek çok alternatif yolda söz konusu.
İşlemcinin ısısı kendi makul ölçülerinin üzerine çıktığında sistemimizyavaşlamaya veya düzensiz çalışmaya başlar. Daha da ötesi kilitlenmeler yaşanabilir. Yeni nesil anakartlar artık işlemcinin ısısını BIOSaracılığıyla izleyip raporlayabiliyor. Yardımcı programlar sayesinde deişlemci ısısını kontrol etmeniz artık çok daha kolay hale geldi.

> 4. Beni yıka! (Yıkama ama sil!)
En büyük düşman toz, fanların dönmesine engelolacağından ara ara temizlik yapmanızda fayda var.
Kasanız kapalıyken fanların tozlandığını, artan gürültüden veya kasayadokunduğunuzda hissedeceğiniz titreşimden rahatlıkla farkedebilirsiniz. İlk zamanlar daha sessiz olan bilgisayarınız güngeçtikçe rahatsız edici boyutta bir ses çıkarıyorsa, bilin kifanlarınız tozlanıyor. Böyle durumlarda hem işlemci, hem de güçünitesinin fanlarını temizlemeyi ihmal etmeyin.

> 5. Hafıza (RAM) sorunları
Bozulmuş veya işe yaramayan hafıza modülleri elbette kullanılamaz halegeldiklerinde hızınızı yavaşlatırlar. Ancak burada dikkatinizi çekmekistediğim konu biraz daha farklı.
Üreticiler donanımları piyasaya sürdüklerinde, kullanım özelliklerininiçinde bazı teknik detaylara da yer verirler. Eğer aldığınız modüllerbirbirine veya anakarta doğrudan uyumlu değilse hız problemi yaşamanızda kaçınılmazdır. Aynı zamanda modüllerin fazla ısınması da yavaşlığasebep olabilir.
Eskiden bir hafıza alırken anakartınızın modeline bakıp desteklediğihızlara ve kart üzerinde kaç tane boş yuvanız olduğuna göre seçimyapmak yeterliydi. Ancak günümüzde farklı hız ve tiplerde pek çokhafıza modülü var. Bir bilene danışmak en mantıklısı olacaktır.

> 6. Anakartınıza göre hafıza (Ucuz etin yahnisi yavan olur.)
İyi anakartlar, bu modüllerin fabrika çıkışı belirtilen hızdeğerlerinden daha fazlasına da tolerans gösterebiliyorlar. Böyledurumlarda hafıza modüllerinizin değer aralığını ve şu anki çalışmadeğerinin maksimum değerin altında olup olmadığını kontrol ederek BIOSüzerinden ayar yapıp performansı değiştirebilirsiniz.
Ufak bir ihtimal de olsa, çok ucuza aldığınız hafıza modüllerinde bazıeksiklikler veya kusurlar bulunuyor olabilir. Standart bir çalışma içinyeterli görünen bu modüller ilerleyen dönemde hızın düşmesine ve maviekranlarla karşılaşmanıza yol açabilirler.

> 7. Sabit disk sorunları
Diskinizde meydana gelebilecek arızanın tipine göre (mekanik,elektronik veya mantıksal firmware) farklı sonuçlarlakarşılaşabilirsiniz. Düşük erişim süreleri, hatalı veya kullanılamayanhafıza alanları (bad sector), mavi ekranlar, arada sırada boot işlemisırasında karşınıza çıkan hatalar gibi…
Bu sıraladıklarımın çoğu da yardımcı programlar olmadan, fanıntozlanmasına nazaran anlaşılması çok daha güç sorunlardır. Ancakkolaylıkla farkedebileceğiniz şey hızın azalmasıdır. Diskiniz durumukötüye doğru gidiyorsa sisteminiz de yerlerde sürünecektir. Yazma vekopyalama işlemleri uzun zaman alacaktır.
Eğer NTFS dosya sistemi kullanıyorsanız, yazma işlemi sırasında uygunalanlar bulunana kadar siz kahvenizi içip tuvalete bile gidebilirsiniz.Geldiğinizde işlem yeni bitiyor olacak veya hata mesajıylakarşılaşacaksınız. FAT gibi diğer dosya sistemlerinde mavi ekranlakarşılaşma şansınız bile yüksek.

> Önerim: Sabit diskinizin gereğinden fazla yavaş çalıştığını düşünüyorsanız disktarama ve kontrol işlemlerini (scandisk ve chkdsk) uygulayın. Buradanelde edebileceğiniz en büyük ipucu, daha önceden sağlam olansektörlerin bozulmuş olduğunu (bad sector) görmenizdir. Anlayın kidiskiniz için durum kötüye gidiyor.
Verilerinizi derhal yedekleyin. Hatta yedekte ikinci bir sabit diskdaha bulundurun ki çökme yaşadığınızda acil müdahale edilebilsin.
Benzer şekilde, eğer diskinizde artık daha önce duymadığınız kadargürültülü bir çalışma gerçekleşiyorsa durum yine pek iç açıcı değil.Benzer işlemleri yine yapın.

> 8. BIOS ayarları
Pek çok kullanıcı bilgisayarı alıp kurduktan sonra BIOS ayarlarına hiçdokunmaz ve aldığı günkü şekliyle kullanır. Aslında çoğu zaman daburayı kurcalamaya gerek bile yoktur. Ancak nadir de olsa bazıdurumlarda BIOS ayarlarınız sisteminizin en uygun konfigürasyonunauymayan ayarlara sahip olabileceğini unutmayın.
Yavaşlama sebebi olarak göstermek abartı olsa da, performansı artırmakiçin BIOS ayarlarını üst seviyelere çekmek sizin elinizde diyebiliriz.Bunun için anakartınızın özelliklerini okumak ve sınırlarınıbelirlemek; ardından da BIOS üzerinden bu sınırlar çerçevesinde gereklidüzenlemelere gitmek gerekir.
Ne yazık ki BIOS ayarları için standart hale getirilmiş uygulama veyadeğişiklik tablosu gibi bir şey yok. Anakartınızın modeline göredeğişiklik gösteren bu bilgileri, üreticisinin sayfasındanedinebilirsiniz. (Ayrıntılı olarak incelediğim BIOS makalelerime de göz atabilirsiniz.)

> 9. Windows hizmetleri
Standart bir kurulum sonrasında Windows’un sunduğu hizmetlerin pek çoğuvarsayılan olarak çalışır veya kurulu halde gelir. Ne var ki, sisteminçalışması için kurulumları şart olmayan bu hizmetlerin büyük birkısmını da çoğu zaman kullanmayız bile. Kullanmayacağımız bu hizmetlerde boş yere hem yer kaplar hem de performansı azaltırlar.
Bu hizmetlerden hangilerinin çalıştığını görmenin bir yolu YöneticiAraçları‘na girmektir. Bilgisayarım‘a sağ tıklayıp Yönet dediğinizdeaçılacak ekranda hizmetin adı, durumu ve başlangıç tipi gibi bilgilerigörmeniz mümkün. Burada hizmetlerin üzerine çift tıklayıp özelliklerinide görme şansınız var.
Üst kesimden durdurma simgesine basarak dilediğiniz hizmeti servis dışıbırakabilirsiniz. Ancak bunu yapmadan önce tıpkı daha öncebahsettiğim msconfig işleminde olduğu gibi burada da hizmetin işinizeyaramadığına emin olun.

> 10. Disk birleştirme neden gerekli?
Bilgisayarınıza yeni dosyalar eklendikçe, silindikçe veyadeğiştirildikçe, bu dosyalara ait bilgiler de diskiniz üzerinde çeşitliyerlere yazılır veya silinir. Her dosya boyu aynı olmadığı için yeniekleyeceğiniz bir dosya, önceden silinen eski bir dosyanın kapladığıalana sığmıyorsa, uygun bulunan ilk yeni alana yazılır.
Kaba ve temsili bir örnekle şu şekilde daha rahat açıklayayım. Diyelimki 5KB’lik bir dosya sildiniz ve 10KB’lik yeni bir dosya kopyalamasıyapacaksınız. Silinen dosya nedeniyle 5KB’lik bir alan boşa çıktı.Ancak yeni dosya (10KB) buraya sığmadığı için, bulunan ilk boş yerekopyalanacak. Es geçilen bu alan ise uzun süre buraya uygun şeylerbulunamadığı için boş kalabilir.
Bu yolla zaman içerisinde sabit diskiniz üzerinde pek çok boşluklaroluşabilecektir. Hatta programların belli kısımları bir yerde, diğerkısımları ise farklı bir yerde depolanıyor olabilir. Sisteminiz budosyaları çalıştırırken farklı yerlerden bulup getireceğinden ve bu dabir süre alacağından ötürü sizi yavaş çalışmaya doğru itecektir.

> 11. Sizden habersiz çalışan uygulamalar (Ayıp o programlara!)
Sistem tablasında onlarca simgesi olan kullanıcılara rastlamışsınızdır.Sağ alt köşede sistem saat ve tarihinin yanındaki bu onlarca simgeaslında bilgisayarın yavaş kullanıldığına işaret eder. Her bir simge,arka planda (veya ön planda) çalışan bir işlemi gösterir. Çoğukullanıcı da bilgisayarda o anda belki de 20′den fazla programın aynıanda işlem yapmaya çalıştığından haberdar bile değildir.
Burada fazla simge birikmesinin en önemli sebeplerinden biri buprogramların Windows başlar başlamaz otomatik olarak çalışmasıdır.Öncelikle Başlat menüsünden girerek Başlangıç seçeneği altında nelerinolduğuna bir göz atın. Burada kullanmadığınız programlarınkısayollarını görürseniz sağ tıklayıp doğrudan silebilirsiniz. Çünküçalışan her bir program daha yavaş bir bilgisayar anlamına gelecektir.Hele ki bunlar gereksiz programlarsa, boşu boşuna yavaş bir sistemkullanıyor olabilirsiniz.

> 12. Kayıt Defteri Temizliği (Temizlik Zamanı!)
Etkili Registry Kullanımı ve Programsız, uğraşsız Windowsunuz hızlansın makalelerimi inceleyebilirsiniz.

> 13. Dosya sistemlerinin performansa etkisi
Bazı dosya sistemleri diğerlerine oranla büyük alanlı disk bölümlerindedaha iyi çalışırlar. Makinenizin üzerinde XPkuruluysa NTFS dosya sistemine sahip olmak performans açısından dahamantıklıdır. XP'de kullanılan FAT32 sistemini değiştirmek için; FAT32 dosya sistemini NTFS'ye dönüştürmek makalemi inceleyebilirsiniz.

> 14. Küme boylarını değiştirmek
Bir çözüm büyük küme boyları kullanmaktır. Eğer küme boylarını 4K veyadaha büyük değerlere ayarlarsanız dosya yükleme zamanlarında önemlisüre kısalmaları olduğunu göreceksiniz. Ancak küme boyunu artırmanın dahantal boş alanlar ve bir miktar israf edilen disk alanı olarak sizegeri döneceğini de unutmayın.
Dosya sistemi performansı, küme boylarıyla (cluster) yakındanilgilidir. Mesela NTFS dosya sisteminde 60GB’lık bir sabit diskinizvarsa küme boyu da muhtemelen 512 byte’tır. Bu da diskinizde devasasayıda küme olduğu anlamına gelir.
Eğer diskinizde daha önce bahsi geçen bölünmeler fazla olduysa,dolayısıyla bu da problemlerin artacağına işarettir. Çünkü her bir kümeüzerinde iz takibi ve arama işi (track and seek) gerçekleştirilir. Buörnekteki gibi sayı çok fazlaysa, işlem de zaman alacaktır.

Hiç yorum yok: